Prof. Dr. Peter van der Kraan, Experimentele Reumatologie, Radboudumc

Biografie
Ik ben Peter van der Kraan, hoogleraar Experimentele Reumatologie aan het Radboudumc en internationaal erkend deskundige op het gebied van artrose. Sinds de jaren tachtig richt mijn onderzoek zich op het begrijpen van de ziekteprocessen bij artrose en het ontwikkelen van nieuwe, effectieve behandelingen op basis van die kennis. Het accent ligt op hoe cellulaire communicatieprocessen in het kraakbeen veranderen bij veroudering, de rol van ontsteking bij artrose, en hoe belasting van het kraakbeen essentieel is om dit kraakbeen gezond te houden. Wereldwijd was mijn onderzoeksgroep één van de eerste die de rol van synovitis bij het ontstaan en progressie van artrose heeft onderzocht. Daarnaast hebben wij als eersten laten zien dat het eiwit Transforming Growth Factor-β (TGF-β) een cruciale rol speelt in het mechanisme waarmee belasting het kraakbeen gezond houdt. Ook hebben wij aangetoond dat TGF-β verantwoordelijk is voor de vorming van osteofyten en fibrose van het synovium bij artrose. Voor dit werk ontving ik in 2020 de Basic Science Award van de Osteoarthritis Research Society International (OARSI). Recent heb ik het concept geponeerd dat artrose geen slijtage is maar een erfenis van onze evolutie.

Keynote presentatie
Het synoviale gewricht kent een complexe ontwikkelingsgeschiedenis, zowel in evolutionair als in individueel opzicht. Evolutionair gezien bestaan synoviale gewrichten al meer dan 400 miljoen jaar, terwijl hun ontwikkeling tijdens het menselijk leven eveneens een dynamisch proces is. Een typisch voorbeeld is het kniegewricht, dat zich in de vroege embryonale fase vormt uit het laterale plaatmesoderm. Reeds tijdens de embryonale en foetale ontwikkeling blijkt beweging essentieel voor een normale vorming van gewrichten en het skelet. Ook postnataal zet de ontwikkeling zich voort. Gedurende de groei naar volwassenheid beïnvloeden mechanische belasting en beweging de gewrichtsvorm en de dikte van het kraakbeen. Na het bereiken van volwassenheid volgt een relatief stabiele fase, mits traumatische schade aan het gewricht wordt voorkomen. Gewrichtstrauma kan het functioneren op meerdere niveaus verstoren, met gevolgen voor zowel structuur als biomechanica. De laatste fase betreft veroudering, die al vroeg kan inzetten. In eerste instantie verloopt dit proces asymptomatisch, maar uiteindelijk kan het leiden tot functieverlies, pijn en artrose. In alle levensfasen speelt belasting een cruciale rol in het behoud van gewrichtsgezondheid. Behalve in de allervroegste fase kan de manueel therapeut een belangrijke bijdrage leveren door adequaat bewegen te stimuleren en te behouden.

Workshop
In deze workshop bespreken Peter van der Kraan en Jasper Huberts aan de hand van enkele stellingen actuele uitdagingen voor de manueeltherapeut bij de behandeling van de oudere patiënt. Aan de hand van een fictieve casus – mevrouw Van der V. – verkennen we hoe traditionele aannames en toenemende complexiteit het klinisch redeneren beïnvloeden en welke kansen dit biedt voor de manueeltherapeut.

Een eerste belangrijk thema is artrose. Zowel bij patiënten als bij zorgprofessionals bestaan nog steeds hardnekkige opvattingen dat artrose gelijkstaat aan ‘slijtage’ en dat bewegen schadelijk zou zijn. Dit staat haaks op wat we weten over andere biologische systemen, waarbij gebruik juist leidt tot adaptatie en verbetering van functie. Recente wetenschappelijke inzichten laten zien dat kraakbeen dynamisch is en dat belasting, mits goed gedoseerd, een positieve rol kan spelen. Deze veranderende kijk heeft consequenties voor educatie, behandeling en de positionering van de manueeltherapeut binnen het zorgproces.

Daarnaast plaatsen we de casus van mevrouw van der V. in een breder geriatrisch perspectief. Met het toenemen van de leeftijd zien we niet alleen een afname van fysieke capaciteit en reserves, maar ook een groeiende aanwezigheid van multimorbiditeit en polyfarmacie. Deze interacterende factoren leiden tot meervoudige en multidimensionale hulpvragen, waarbij fysieke, cognitieve, psychologische en sociale aspecten nauw met elkaar verweven zijn. Het behouden van zelfstandigheid, evenals het leiden van een betekenisvol leven komt dan onder druk te staan. Is er in de complexiteit van het ouder worden nog een rol weg gelegd voor de manueel therapeut en met wie binnen- en buiten de fysiotherapie gaan zij samenwerken om een casus als mw. van der V verder te brengen?

In deze workshop zoeken we interactie om van elkaars perspectieven te leren en is er voldoende ruimte om vragen te stellen.